Diwedd Cyfnod, a’r Prawf Ymreolaeth: Y Ras Bum-ffordd dros Ranbarth Veneto

Bydd yr etholiadau rhanbarthol ar 23–24 Tachwedd 2025 yn nodi diwedd oes i ranbarth Veneto. Ar ôl 15 mlynedd o lywodraethu, nid oes modd i’r Arlywydd poblogaidd Luca Zaia sefyll eto, gan adael ar ei ôl fater hollbwysig heb ei ddatrys: yr addewid sydd heb ei wireddu o Ymreolaeth Ranbarthol i Veneto.

Mae’r galw am hunan-lywodraeth yn fater gwleidyddol allweddol, wedi’i danlinellu gan refferendwm ymreolaeth 2017 a drefnwyd gan Zaia, a gafodd gefnogaeth ysgubol (68% o bleidleiswyr yn troi allan i bleidleisio) a chanlyniad bron yn unfrydol (99% o blaid!). Er gwaethaf y mynegiant clir hwn o ewyllys y bobl, nid oes unrhyw gynnydd pendant wedi digwydd, gan arwain at deimlad dwfn o frad gwleidyddol gan y gwleidyddion.

Ymgeisydd y garfan Dde gymhedrol yw Alberto Stefani, cynrychiolydd seneddol ac Is-ysgrifennydd y blaid Lega. Mae Stefani’n gorfod rheoli etifeddiaeth amwys y Lega, sydd wedi newid o rym ymreolaethol (“Lega Nord”) i fudiad cenedlaetholgar ar y dde yn yr Eidal. Wrth iddo geisio cyflwyno ei hun fel parhad o “System Zaia,” mae llawer yn ei ystyried yn euog o aberthu dyheadau Veneto am annibyniaeth.

Yn ei erbyn mae clymblaid y Chwith Gymhedrol a’r Mudiad Pum Seren, dan arweiniad Giovanni Manildo, cyn-faer Treviso. Mae eu strategaeth yn canolbwyntio ar ecsbloetio gwendidau’r weinyddiaeth sy’n gadael: y Gwasanaeth Iechyd, sydd yn dioddef o restrau aros hir, a chostau uchel prosiectau seilwaith mawr. Fel y Canol-Dde, mae clymblaid Manildo yn cynnwys pleidiau cenedlaethol sydd yn tueddu i roi’r mater Ymreolaeth o’r neilltu, ond sydd â gwelededd cyfryngol llawer iawn uwch na’r mudiadau tiriogaethol.

Mae’r sefyllfa hon wedi creu gofod i fudiadau amgen sy’n ceisio denu’r etholwyr rhwystredig. Mae Riccardo Szumski (Resistere Veneto) a Fabio Bui (Popolari per il Veneto) yn amlwg ymhlith y rheiny sy’n anelu at gasglu’r etholwyr “amddifad” o’r hen Lega Nord. Mae mudiad Szumski yn cynrychioli’r rhwystredigaeth ynghylch ymreolaeth ac yn denu rhai pleidleiswyr gwrth-frechu (anti-vaxers), tra bo Bui yn ffafrio prosiect rhanbarthol hirdymor wedi’i ysbrydoli gan Bavaria. Yn cwblhau’r rhestr mae Marco Rizzo, sy’n sefyll ar blatfform comiwnyddol ac yn cyflwyno ei hun fel dewis ideolegol yn erbyn gwleidyddiaeth flaengar fodern.

Felly mae etholiadau Veneto yn fwy na brwydr rhwng blociau cenedlaethol. Maent yn brawf hollbwysig o hunaniaeth wleidyddol y rhanbarth a gwydnwch ei breuddwydion o ymreolaeth yng ngwyneb gwleidyddiaeth Eidalaidd sy’n dod yn fwyfwy wedi ei ganoli a’i ganolbwyntio yn Rhufain.

Alessandro Galante