Barn YesCymru yw y dylai cwestiwn annibyniaeth a chwestiwn y frenhiniaeth gael eu cadw ar wahân. Gall pobl sy’n cefnogi annibyniaeth i Gymru, neu sy’n chwilfrydig ynglŷn ag annibyniaeth, fod o blaid cadw’r frenhiniaeth, ac mae rhai cefnogwyr eraill yn weriniaethwyr pybyr.

Un opsiwn ydy i frenin neu frenhines Prydain barhau yn bennaeth ar y wladwriaeth, gyda Chymru yn dod yn ‘deyrnas yn y Gymanwlad’ yn debyg i Awstralia a Chanada. Fodd bynnag, hyd yn oed pe bai Cymru’n cadw’r frenhiniaeth, byddai’r berthynas rhwng Cymru a’r Goron yn newid yn ddi-os.

I’r rhai sy’n gwrthwynebu cadw’r frenhiniaeth, mae’n werth nodi iddi fod yn 15 mlynedd (wedi Cytundeb Eingl-Wyddelig 1921) cyn i Iwerddon ddod yn weriniaeth a 12 mlynedd arall cyn iddi ddod yn weriniaeth oddi allan i’r Gymanwlad.^[34] Pe na bai Cymru’n cael pennaeth etholedig ar y wladwriaeth ar unwaith wrth gael annibyniaeth, a phe bai pobl Cymru’n rhoi mandad i wleidyddion wneud hynny, byddai modd penderfynu ar hyn yn ddiweddarach mewn refferendwm arall, ar ffurf gwelliant cyfansoddiadol.

P’un ai yw’r frenhiniaeth yn cael ei chadw ai peidio, dylid trosglwyddo tir yng Nghymru sy’n eiddo i’r teulu brenhinol ac yn cael ei reoli ar eu rhan – Ystad y Goron – i reolaeth Cymru. Mewn amcangyfrif diweddar, a gafwyd drwy gais Rhyddid Gwybodaeth, nodwyd bod asedau Ystad y Goron yng Nghymru gwerth dros £850 miliwn.^[35]

Ystad y Goron sydd “piau” y glannau o amgylch arfordir Cymru, sy’n golygu bod disgwyl i’r teulu brenhinol a Thrysorlys y Deyrnas Gyfunol ennill elw mawr o brydlesu’r tir hwn ar gyfer prosiectau ynni gwynt ar y môr ac ynni llanw.

Mae hyn yn codi cwestiwn sylfaenol: a ddylai’r elw hwn fynd er budd sefydliad y Deyrnas Gyfunol, neu a ddylid ei ddefnyddio i ddatblygu economi Cymru er lles ei phobl hithau?